Sosial şəbəkədə feyk dövrü bitir: Şəxsiyyət vəsiqəsi məcburi olacaq

Sosial şəbəkələrdə şəxsiyyət vəsiqəsi ilə qeydiyyatdan keçmək ideyası yenidən gündəmə gəlib. Bu təklifin arxasında adətən saxta profillərin qarşısını almaq və internetdəki məsuliyyətsizliyi aradan qaldırmaq istəyi dayanır. Təhqir, şantaj və dezinformasiya hallarının artması bu cür ciddi addımların tətbiqini bəziləri üçün vacib şərtə çevirir. Lakin bu yanaşma eyni zamanda ifadə azadlığı və fərdi məlumatların təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi suallar yaradır.

Məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlama verən İT mütəxəssisi Elvin Abbasov deyib ki, milli təhlükəsizlik və rəqəmsal suverenlik baxımından dövlətlərin öz vətəndaşlarına məxsus həssas məlumat bazalarını birbaşa xarici texnologiya şirkətlərinin ixtiyarına verməsi strateji bir risk hesab olunur:

“Texniki tərəfdən belə bir addım, biometrik göstəricilər və fərdi qeydlər daxil olmaqla, dövlət sirri səviyyəsində qorunan informasiyaların kənar serverlərə ötürülməsi deməkdir. Beynəlxalq şirkətlərlə qurulan sıx ünsiyyət və əməkdaşlıq çərçivəsində mövcud olan məlumatların lokallaşdırılması qanunları da məhz bu cür kritik bazaların ölkə sərhədlərindən kənara çıxarılmasını və kənar müdaxilələrə açıq olmasını qadağan edir. Birbaşa inteqrasiya əvəzinə, sosial şəbəkənin şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarını görmədiyi, sadəcə dövlət sistemindən "bu hesab real şəxsə məxsusdur" təsdiqini aldığı dolayı identifikasiya modelləri (məsələn, "Sıfır Bilgi Sübutu" protokolları) müzakirə mövzusudur. Lakin bu modeldə belə, rəqəmsal izin birbaşa hüquqi şəxsiyyətlə əlaqələndirilməsi vətəndaş məsuliyyəti ilə şəxsi toxunulmazlıq arasındakı balansı dəyişir. Heç bir ölkə öz strateji rəqəmsal resursunu özəl platformaların nəzarətinə verməyəcəyi üçün, şəxsiyyət vəsiqəsi ilə qeydiyyat məsələsi texniki inteqrasiyadan ziyada, yalnız ciddi hüquqi tələb və ya könüllü təsdiqləmə mexanizmi kimi qala bilər”.

Ekspert qeyd edib ki, birbaşa inteqrasiya əvəzinə alternativ modellər müzakirə oluna bilər. Məsələn, sosial şəbəkənin şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarını görmədiyi, sadəcə dövlət sistemindən təsdiq aldığı dolayı identifikasiya üsulları mümkündür. Lakin bu modeldə belə, rəqəmsal izin birbaşa hüquqi şəxsiyyətlə əlaqələndirilməsi vətəndaş məsuliyyəti ilə şəxsi toxunulmazlıq arasındakı balansı dəyişir. Elvin Abbasov vurğulayıb ki, heç bir ölkə öz strateji rəqəmsal resursunu özəl platformaların nəzarətinə verməz. Buna görə də şəxsiyyət vəsiqəsi ilə qeydiyyat məsələsi yalnız ciddi hüquqi tələb və ya könüllü təsdiqləmə mexanizmi kimi qala bilər.